|
|  |
[Home Page]
Prose preface to Cardinal Farnsio
Alexandro Farnesio Cardinali amplissimo Hieronymus Fracastorius
Veronensis, S.
Homo homini natus quum sit sacerrime Princeps, illud saepe
dubitatum fuisse video, utro beneficio prodesse magis queamus,
eo ne quod per otium comparatur contemplando et scribendo, an eo
quod per negotia agendo, atque egregia multa navando. nam
plurimi quidem non solum propinquis et amicis, sed etiam Rebus
pub. et multis saepe nationibus magnopere agendo profuere,
plurimi vero scribendo. Inter quos illud interesse videtur
mihi, quod qui per negotia prosunt, praesentem magis, et magis
perspicuam utilitatem praestant opes patrocinia, honores,
libertates, et alia eius generis multa.qui vero per otium, si
non adeo praesentem utilitatem at certe communem magis, et magis
perpetuam ac iniurias temporis et fortunae superaturam afferunt.
quo pacto disciplinae, leges, historiae, artes inventae, auctae,
ac per manus traditae in aetates omnes, in nationes omnes
pervenire potuere. utroque autem modo prodesse posse,
paucissimis quidem, quos Deus praecipue amavit, semper concessum
fuit. quod otium et negotia interse non parum adversari solent.
qua de causa Reges et Principes viri, quod actionibus detenti,
distractique minus otio inservire possunt, per alterum magis
(hoc est per actiones prodesse ipsi quidem consuevere) per
alterum autem minus, hoc est per ea, quae ab otio proficiscuntur
beneficia. verum enimvero quicunque vere Reges & Principes
sunt, curant profecto et provident, ut quod ipsi perse non
possunt, per alios nihilominus praestent, ne quum altero in
genere eccellant, in altero humano generi deesse videantur,
cuius beneficio nati, constitutique a Deo sunt. qua in re non
minus laudandi commendandique sunt quam in eo, quod perse ipsi
possunt et conferunt. et si enim magna est ea virtus, quae per
se facit, non minor tamen et illa est, quae alium movet, et per
ipsum usui est. quando neque Deus optimus atque omnipotens perse
semper et statim prodesse vult, sed aliorum opera et
ministerio ad eam rem uti consueverit. ex quo quidem fit ut
Reges non parvam ingeniorum rationem et curam habeant, ea alant,
et foveant, et quodammodo ut pariant, causae sint. quare et
illud recte homines instituisse videntur mihi, ut quemadmodum,
qui naturae sunt partus Diis optimis consecrantur, ita ii, qui
sunt ingenii, Regibus et Principibus viris dedicarentur. flores
quippe et fructus, et primitivas frugum atque animalium templis
et aris offerri videmus, poemata vero historias, et reliqua
disciplinarum inventa, iis qui potestatibus praestant. quin
ipsos quoque ut pote modis omnibus de humano genere benemeritos,
et Diis optimis benefactoribus similes dicere solemus, et Deorum
nomine salutare, et in Deorum caetum et numerum vita functos
referre. verum qui tales spectentur, paucissimi quidem omnibus
seculis semper fuere. quando multos ipsa illa potestas, qua
insignes sunt, non in aliena commoda, sed in propria trahere
consuevit. quapropter et maior est eorum paucorum gloria, quos
vera virtus eo efferre potuit, ut Deos optimos imitarentur.
quos inter (ut ad te veniam praestantissime iuvenis) tu quidem
raro, nescio quo virtutum igne splendere, atque ea praecipue
teneri pietate videris, quae et per sese, et per alios prodesse
studet, et vult. nam ut privata taceam beneficia, quae innumera
in dies confers, tot quidem publica ac tanta obis non pro
patria solum Roma, non pro Italia solum, sed pro tota Europa, pro
universo Christiano nomine, ut non solum te admiremur omnes, ac
suspiciamus, sed in tanto christianarum rerum discrimine a Deo
maximo electum existimemus. cum quo sanctissimus Avus tuus Paulus
iii. Pont. Max. curas omnes, actionesque partiretur, iam tum te
ab adolescentia eum auspicatus futurum, in quo onus tandem
recumberet tantae molis. qua in re illud quoque magnopere
admirandum est, quod moles ea quum tam gravis, tam varia sit, tu
tamen litterarum haud immemor non minori cura atque opera
studes, ut et hac quoque in parte nec tibi, nec aliis desis. nam
quum magna quadam atque excellenti natura aeque et ad actiones,
et ad studia litterarum sis natus, facis profecto, ut et de te
multa aliquando speranda sint, et ut interea quod tu per aetatem
ac maxima necessariaque negotia praestare non potes, alii certe
praestent. quos tu ita benevolentia, ita omni studio amplexaris,
ita liberalitate patrocinio ac favore omni foves, atque
excitas, ut non minus tibi debeant litterarum studia, quam
christiana libertas. Cui quidem rei et ipse testimonio esse
possum, quem tu quum nec unquam vidisses, nihil a te poscentem
beneficiis tamen non paucis ea una de causa sis prosecutus, ac
prosequaris in dies. cui ego beneficentiae et virtuti ita me
addictum, ita devinctum sensi, ut iam diu nihil animo aeque
fixum habuerim, quam tibi tuaeque isti, qua teneris pietati,
aliquid parerem, quod tuum tuique causa confectum dici posset.
hoc enim unum dabatur mihi, quo quam gratus esset animus erga te
meus, possem ostendere. quam rem tametsi serius quam voluissem
negotiis variis impeditus, nunc demum tamen confeci. non quidem
ea in re quam magis desiderassem, quanque existimassem tibi
graviorem futuram, sed ea tamen quam, quod utilitatem non parvam
(ut spero) allatura sit, haud ingratam tibi futuram existimem.
Igitur (quod tuum dicas) pro eo ocio quod mihi concessum fuit,
de contagione et contagiosis morbis omnibus, et eorum curatione
scribere mihi visum est. magna quidem materia et admirationis
non parvae plena. cui et commentarium adieci non minus (ut
arbitror) desideratum de consensu et dissensu rerum, quam
sympathiam et antipathiam vocant. sine quo natura contagionum
plane perquiri et monstrari posse, non videbatur. utrunque autem negotium
mihi eo libentius suscipiendum duxi, quod quum hoc quidem scitu
dignum sit, illud ad salutem mortalium non parum conducere
videatur, tum de utroque quam paucissima quidem a maioribus
nostris, quae extent, quaeque viderimus nos, litteris mandata
sunt. de sympathia quidem et antipathia rerum Galenus iam sese
non nulla scripsisse refert, verum ea scripta aut interiere, aut
aetate nostra, quod nos sciamus, adhuc in lucem non pervenere.
de contagione vero Hippocrates quidem circa populariter vagantes
morbos nonnulla tetigisse videtur. sed tamen qui observaret
magis, quam naturas eorum traderet. Galenus vero post ipsum
plura quidem monstravit, sed et ipse tamen et sectator illius
Paulus aegineta, et Aetius Amidenus, et alii veteres non pauca,
ut mihi videtur, reliquere, quae possent magnopere desiderari.
Recentiores autem nihilo plus de contagione videntur dixisse,
quam quod ab occulta quadam proprietate proveniat. quae autem
in universum natura contagionum sit, et quo principio afficiant,
et quo pacto gignantur, et cur aliae fomitem relinquant, aliae ad
distans sese etiam propagent, et morborum cur alii contagiosi
sint, leniores, mitioresque existentes, alii minime contagiosi
acerbiores, ardentioresque multo quum sint, et quo a venenis
contagio differat, et eiusmodi alia multa nulli dicere
tentavere, satis quidem fecisse rati si horum omnium causas in
occultas illas (ita ipsi vocant) proprietates reduxissent,
quibus acquiescendum non modo sibi sunt arbitrati, sed et aliis
praecepere. atque his contenti in quamplurimis philosophati
sunt, quod certe philosopho homine semper indignum existimavi.
causarum enim quum quaedam universalissimae sint et remotissimae
a rebus, quaedam vero propinquiores et particulares magis, a
demum quaedam propinquissimae et propriae, proprias quidem et
propinquissimas in reconditis et difficilibus attigisse, aut Dei
certe est, aut divini. universalissimis vero stare, ignavi et
rustici ingenii est, medias vero inquirere, et ad proprias niti
(quantum homini datur) philosophi certe est. Admiraberis autem
fortasse duas me hasce materias sumpsisse scribendas, quarum
alteram maiores nostri pene intactam reliquerunt, alteram omnes
fateantur ab homine sciri non posse. Verum enimvero, quod tum
sympathiae rerum, tum et natura contagionum in difficili atque
arduo positae sint, et nos quidem concedimus. quin et ineptum
quoque aut arrogantem magis eum fore dicimus, qui
propinquissimas et proprias earum causas praesumat inquirere.
verum tamen idem ille si medias pervestiget, multa illum
inventurum non diffido, quae tum delectare, tum et magnopere
prodesse possint. quod institutum et mihi ipse in hac nostra
pervestigatione proposui. praeteritam vero fuisse a maioribus
nostris contagionum materiam, neminem mirari velim, quando id
accidat disciplinis omnibus, ut non omnia ab iis qui eas condunt,
absolvi possint. quoniam universalia magis et rerum principia
prosequantur. ita in ea quae de natura est philosophia innumera
quidem partim intacta, partim non plane discussa relicta sunt.
nam neque quomodo intellectio in nobis fiat hactenus traditum
fuisse video, neque earum qualitatum quas spirituales vocant,
naturam satis demonstratam, et alia multa. quod et in re medica
consimiliter quoque contingit. in qua plurima adhuc super sunt,
quae posteris et nepotibus inquirenda patres nostri
reliquerint, nos porro nepotibus nostris relinquemus. multa
praeterea intereunt eorum, quae scripta iam fuere, multa vivunt
quidem, sed non apud omnes, ita se habet mortalium rerum
condicio et vicissitudo. Necessaria autem necne sit contagionum
inquisitio, quam nos in praesenti aggredimur, si Dii annuerint,
unusquisque videre poterit, qui ea legerit, quae scribemus. Tu
vero qualiacunque haec fuerint, quae pro vetere instituto
sacramus principi viro, tibi autem quod tua iam sint, et tui
gratia enata, libenti animo accipies, tum et authoritate, quae
tibi est tanta, proteges, ut nemo calumniis insectari audeat,
quae tibi accepta fuerint et sub tuo auspicio emissa.
Return to overview page
|